Deprem asansörü nedir, depreme dayanıklı asansör nasıl olur?

Deprem asansörü, sarsıntının ilk dalgasını algıladığı anda insan müdahalesi beklemeden güvenli bir tahliye senaryosu çalıştıran ve taşıyıcı bileşenleri deprem yüklerine göre hesaplanmış asansördür. Depreme dayanıklı asansör ise tek bir parçanın güçlendirilmesiyle değil; ray, konsol, süspansiyon ve karşı ağırlık grubunun bulunduğu bölgenin deprem tasarım ivmesi katsayısına göre birlikte boyutlandırılmasıyla ortaya çıkar.

Aşağıda deprem asansörünün ne anlama geldiğini, dayanıklı bir sistemde hangi bileşenlerin değiştiğini ve deprem anında asansörün adım adım ne yaptığını anlatıyoruz.

Deprem asansörü nedir?

Standart bir asansör, düşey yükleri ve normal kullanım koşullarını karşılayacak biçimde boyutlandırılır. Deprem asansöründe ise yatay salınım da bir tasarım yükü olarak hesaba girer. Konu iki ayrı başlıkta karşımıza çıkar: yapısal mukavemet ve davranış senaryosu. Yapısal mukavemet, sarsıntı sırasında kabinin ray ekseninde kalmasını sağlar. Davranış senaryosu ise kumanda sisteminin sarsıntıyı algılayıp yolcuyu en kısa sürede kattan dışarı almasıdır.

Bu iki başlıktan yalnızca birini karşılayan bir asansör deprem asansörü sayılmaz. Kumandası sismik moda geçen ama rayı ve konsolu güçlendirilmemiş bir sistem, yıkıcı dalgada kabini ray ekseninde tutamaz. Tersine, yapısal olarak sağlam ama sarsıntıyı algılamayan bir sistem yolcuyu kabin içinde bırakır.

Depreme dayanıklı asansör nasıl olur?

Decosan'ın Sismik Zone sisteminde güçlendirme altı ayrı noktada toplanır:

• 125 mm ray: Yatay salınımlarda rayın bükülme riskini ortadan kaldırır.
• Güçlendirilmiş konsollar: Rayı yapıya bağlayan konsollar ve taşıyıcı sistemler daha yüksek mukavemetle üretilir.
• Raydan çıkma önleyici kılavuzlar: Kabin ve karşı ağırlık karkası için acil durum kılavuzları geliştirilmiştir.
• Kalın sac süspansiyon: Süspansiyon grubunda sac kalınlıkları artırılır.
• Ara kaideler: Karşı ağırlıklar arasına yerleştirilen kaideler sisteme rijitlik kazandırır.
• Halat ve kablo önlemi: Sarsıntı sırasında halatların ve kabloların kuyu içinde bir yere takılmaması için önlem alınır.

Bu bileşenlerin ölçüleri sabit bir liste değildir. Binanın bulunduğu bölgenin deprem tasarım ivmesi katsayısı dikkate alınarak mukavemet hesabı yapılır; proje bu hesabın sonucuna göre boyutlandırılır. Aynı ürünün iki farklı ilde farklı ray kesitiyle uygulanması bu yüzden olağandır.

Deprem anında asansör ne yapar?

Depremin ilk ulaşan dalgası genellikle yıkıcı olmayan P dalgasıdır. Sistem bu dalgayı algıladığında sismik moda geçer ve şu sırayı izler:

• Kabin ile karşı ağırlık birbirine zıt yönde hareket ederek raylar üzerindeki dinamik yükü azaltır.
• Kabin en yakın katta durur.
• Kapılar açılır ve yolcu, yıkıcı S dalgası ulaşmadan kabinden çıkar.

Bu sıranın tamamı otomatiktir. Yolcunun bir düğmeye basması ya da bina görevlisinin müdahale etmesi gerekmez; sarsıntı sırasında doğru kararı verecek kadar zaman zaten yoktur.

Mevcut asansör depreme karşı güçlendirilebilir mi?

Çoğu durumda evet, ancak bu bir parça değişimi değil bir dönüşüm projesidir. Ray kesiti, konsol aralıkları, süspansiyon grubu ve kumanda sisteminin birlikte değerlendirilmesi gerekir. Mevcut kuyu ölçüleri ve bina bilgileri üzerinden hangi bileşenlerin değişmesi gerektiği raporlanabilir. Karar, tek tek parçaların değil sistemin bütününün hesaba uyup uymadığına göre verilir.

Hangi binalarda öncelikli?

Deprem kuşağındaki her yapıda konu gündeme gelir. Hastane, okul, yurt, otel ve yüksek katlı konut gibi tahliyenin kritik olduğu binalarda ise öncelik daha nettir. Karar, binanın kullanım amacı ve bölgenin ivme katsayısı birlikte değerlendirilerek verilir. Yeni bir projede sistemi baştan deprem asansörü olarak kurmak, sonradan dönüştürmekten hem daha hızlı hem daha az maliyetlidir.

Nereden başlanır?

Elinizde kuyu ölçüleri, durak sayısı ve binanın kullanım amacı varsa hesap için gereken girdilerin çoğu tamamdır. Bölgenin ivme katsayısıyla birlikte mukavemet hesabı yapılır ve bileşen listesi çıkarılır. Mevcut bir asansör varsa aynı çalışma dönüşüm seçenekleriyle sonuçlanır.

Sismik Zone'un yapısal güçlendirmelerini, bileşen listesini ve deprem anındaki üç boyutlu tahliye senaryosunu Sismik Zone sayfasında inceleyebilirsiniz.