TS EN 81-77 nedir? Sismik asansör standardı ve Sismik Zone

TS EN 81-77, asansörlerin deprem koşullarına maruz kaldığında sağlaması gereken tasarım ve uygulama şartlarını tanımlayan standarttır. Bir asansörü depreme dayanıklı yapan şeyi tek bir parçaya değil; ray, konsol, süspansiyon, karşı ağırlık ve kumanda davranışının bölgenin tasarım ivmesine göre birlikte ele alınmasına bağlar.

Aşağıda standardın ne getirdiğini, hangi başlıkları düzenlediğini ve Decosan'ın Sismik Zone sisteminin bu kapsamda nasıl tasarlandığını özetliyoruz.

TS EN 81-77 nedir?

EN 81 serisi, asansörlerin yapım ve montaj kurallarını belirleyen bir standart ailesidir. 81-77 bu ailenin sismik koşullara ayrılmış bölümüdür ve Türkiye'de TS EN 81-77 olarak yayımlanmıştır. Standart, asansörün deprem sırasında ve sonrasında nasıl davranması gerektiğini, hangi bileşenlerin ek yüklere göre hesaplanacağını ve hangi güvenlik önlemlerinin aranacağını düzenler.

Standardın çıkış noktası basittir: deprem bölgesindeki bir asansör, normal işletme yüklerinin yanında yatay bir zorlamaya da maruz kalır. Bu zorlama hesaba katılmadığında kabin ya da karşı ağırlık ray ekseninden ayrılabilir, ray bağlantıları zorlanabilir, kuyu içindeki halat ve kablolar bir yere takılabilir.

Standart neyi düzenler?

• Sismik sınıflandırma: Asansörün bulunduğu yerin tasarım ivmesi ve yapının kullanım amacı, uygulanacak önlem düzeyini belirler.
• Yapısal hesap: Ray, ray bağlantı konsolları, kabin karkası ve karşı ağırlık grubunun yatay yükler altında hesaplanması istenir.
• Raydan çıkma: Kabinin ve karşı ağırlığın ray ekseninden ayrılmasını engelleyecek önlemler aranır.
• Deprem algılama ve davranış: Sarsıntı algılandığında asansörün otomatik olarak güvenli bir duruş ve tahliye senaryosuna geçmesi beklenir.
• Kuyu içi düzen: Halat, kablo ve kuyu ekipmanının sarsıntı sırasında birbirine takılmasını önleyecek düzenleme istenir.

Standart tek bir ölçü listesi vermez. Hesabın girdisi projeye ve bölgeye göre değişir; sonuç ray kesitinden konsol aralığına kadar bileşen listesini belirler.

Sismik Zone bu kapsamda nasıl tasarlandı?

Sismik Zone, TS EN 81-77 kapsamında Türkiye'de ilk ve yalnızca Decosan tarafından tasarlanıp uygulanan deprem asansörüdür. Sistemin yapısal tarafında 125 mm ray, yüksek mukavemetli bağlantı konsolları, raydan çıkma önleyici acil durum kılavuzları, kalın sac süspansiyon, karşı ağırlıklar arasına yerleştirilen ara kaideler, sismik dalgalanmaya mukavim regülatör gergisi ve yüksek mukavemetli kuyu bölmesi yer alır.

Davranış tarafında ise sistem, depremin ilk dalgası olan P dalgasını algıladığında sismik moda geçer. Kabin ile karşı ağırlık zıt yönde hareket ederek ray üzerindeki dinamik yükü azaltır, kabin en yakın katta durur ve kapılar açılır. Yolcu, yıkıcı S dalgası ulaşmadan kabinden çıkar. Sürecin tamamı otomatiktir.

Proje bazında ne değişir?

Her uygulamada, bulunduğu bölgenin deprem tasarım ivmesi katsayısı dikkate alınarak mukavemet hesapları yapılır. Kuyu ölçüsü, durak sayısı, kabin kapasitesi ve binanın kullanım amacı bu hesabın girdileridir. İki bina aynı ürünü kullansa bile ray kesiti, konsol aralığı ve bağlantı detayları farklılaşabilir. Bu yüzden bir deprem asansörü, katalogdan seçilen sabit bir paket değil, projeye göre boyutlandırılan bir sistemdir.

Belgelendirme tarafı nasıl işler?

Üretim süreçlerimiz TSE K 518 ve 518/T2 belgeleri kapsamındadır. Asansörün CE uygunluğu, Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) çerçevesinde ele alınır. TS EN 81-77 ile ilgili dokümanlar, malzeme sertifikaları ve statik hesap raporları proje dosyasında toplanır; belgelerin güncel kopyaları Belgeler sayfasından görüntülenebilir.

Özetle

TS EN 81-77 bir ürün adı değil, bir hesap ve davranış çerçevesidir. Bir asansörün bu standarda göre kurulduğunu söylemek, hem taşıyıcı bileşenlerin bölgenin ivme katsayısına göre hesaplandığını hem de sarsıntı anında tahliye senaryosunun kendiliğinden çalıştığını söylemek anlamına gelir.

Sismik Zone'un bileşen listesini ve deprem anındaki tahliye senaryosunu Sismik Zone sayfasında ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.